Học cách người Nhật dạy kỹ năng sống cho trẻ em
Kỹ
năng sống đầu tiên mà người Nhật dạy con trẻ chính là trải nghiệm cùng
thiên nhiên để thích ứng với môi trường và học hỏi từ thế giới tự nhiên.
Kỹ
năng sống trong tiếng Nhật vừa đề cập đến phạm trù đạo đức tư cách của
một con người, vừa là những kỹ năng, năng lực cần thiết mà một con người
cần được rèn luyện ngay từ khi còn nhỏ. Ví dụ đó là thói quen sinh hoạt
đúng mực, luôn xây dựng cho mình tinh thần tự giác, tự lập, tự chủ
trong suy nghĩ và hành động, vừa có tinh thần cầu thị, vừa có kỹ năng tự
giải quyết các vấn đề liên quan đến cá nhân, kỹ năng xây dựng mối quan
hệ với người khác trong tập thể.
Ở Nhật không có SGK dạy riêng về
kỹ năng sống, nhưng học sinh Nhật có một môn học Đạo đức ở trường cũng
dạy những nội dung gần như bao hàm trong đó. Điều quan trọng hơn cả
người Nhật quan niệm dạy kỹ năng sống cho trẻ không phải bắt đầu từ khi
trẻ đi học, mà nó cần được dạy ngay từ khi trẻ mới sinh ra, và cha mẹ
chính là những người thầy đầu tiên và quan trọng nhất để dạy trẻ những
kỹ năng ấy.
Giai đoạn từ 0 đến 6 tuổi là giai đoạn đặt nền móng,
nên người Nhật vô cùng coi trọng giai đoạn này. Kỹ năng đầu tiên mà
người Nhật dạy con trẻ chính là:
1. Trải nghiệm cùng thiên nhiên để thích ứng với môi trường và học hỏi từ thế giới tự nhiên
-
Có lẽ nhiều người Việt Nam sẽ thắc mắc khi biết rằng ở Nhật trẻ mới 2
tháng tuổi đã được bế đi dạo để cảm nhận khí trời buổi sớm, hay trẻ tầm
3-4 tháng trở đi mà cha mẹ cứ để bé đầu trần, được mẹ địu dưới cái nóng
bức, dưới cái rét mùa đông, dưới cái mưa nhẹ mà chẳng cần mũ.
Chỉ
đơn giản vì làm như thế để cho trẻ tiếp xúc và làm quen với môi trường
thiên nhiên ngay từ nhỏ giống như một cách giúp tăng sức đề kháng. Họ
không ngại con sẽ bị ốm nếu làm như thế, họ hiểu có trải qua môi trường
như thế thì con trẻ mới được tôi luyện dần dần mà thích ứng. Và kết quả
là họ nuôi dưỡng được những đứa trẻ khỏe mạnh, rắn rỏi, rất ít ốm và
luôn thích hoạt động ngoài trời.
-
Khi trẻ lớn dần lên chút nữa là cho trẻ có nhiều cơ hội tiếp xúc gần
gũi với thiên nhiên, quan sát nhiên nhiên để học hỏi. Để dạy trẻ biết
trân trọng sự sống họ cho trẻ tập trồng hoa, trồng cây, nuôi thú hay
hường xuyên dẫn đi các vùng ngoại ô để làm quen với động vật. Những dịp
cuối tuần hay kỳ nghỉ họ cho trẻ đi câu cá, nghịch ở sông, bắt ve bắt
bướm.
Rất nhiều nơi trên khắp nước Nhật đã tái sinh lại khu cánh
đồng cho đom đóm hồi sinh lại (vì trong suốt thời kỳ kinh tế phát triển
quá độ đã khiến môi trường bị hủy hoại dẫn đến loài đom đóm bị tận diệt,
và đom đóm hồi sinh như một bằng chứng chứng tỏ môi trường sinh thái
phát triển bền vững). Ngày nay cứ dịp tháng 5 đến tháng 7 trẻ em Nhật sẽ
có dịp được thưởng thức màn đom đóm đầu mùa hạ như một trải nghiệm thật
tuyệt vời cho tuổi thơ của các em.
- Cho tập luyện các môn thể
thao ngoài trời dù nắng hay mưa hay tuyết để tôi rèn nghị lực cho bản
thân, yêu thích thể thao và nâng cao sức khỏe.
- Gần đây rất nhiều
các nhà giáo dục đã vận động trào lưu cho trẻ trải nghiệm với nông
nghiệp thông qua việc tự trồng trọt và thu hoạch nông sản: trồng lúa -
gặt lúa, trồng rau – thu hoạch rau mà không dùng phân hóa học. Đây là
trải nhiệm tuyệt vời giúp trẻ cảm nhận được cảm giác hạnh phúc khi thu
hoạch được thành quả do sức lao động mình bỏ ra, hiểu được sự vất vả của
những người làm nông nghiệp để biết yêu quý thức ăn, coi trọng sức lao
động của người khác. Đồng thời thông qua trải nghiệm ấy trẻ học hỏi được
rất nhiều kỹ năng sống cho mình
2. Để trẻ tự do thể hiện ý chí của mình thay vì áp đặt
Dạy
trẻ tự lập theo độ tuổi rất được cha mẹ Nhật chú trọng rèn cho con. Đầu
tiên là thói quen ngủ sớm dậy sớm, thói quen ăn uống tốt. 1 tuổi rưỡi
khi bé bắt đầu muốn tự xúc sẽ để bé tập xúc, khi ăn không xem tivi,
không đi rong. Cho đến 3 tuổi sẽ tự biết làm những việc liên quan đến vệ
sinh cá nhân, thay đồ, biết dọn dẹp đồ mình bày ra.
Cũng
từ tầm 3 tuổi sẽ tích cực dạy trẻ giúp việc nhà phù hợp với khả năng.
Bởi vì thông qua từng việc nhỏ ấy sẽ nuôi dưỡng cho trẻ sự tự tin, tinh
thần tự chủ và yêu lao động, suy nghĩ tích cực, đồng thời trẻ sẽ học hỏi
cho mình cách giải quyết vấn đề. Chính việc cho trẻ tự làm việc nhà,
tôn trọng mong muốn của trẻ chính là cơ hội tuyệt vời rèn luyện kỹ năng
sống tích cực cho trẻ.
3. Coi trọng việc giáo dục đạo đức trong gia đình, vun đắp kỹ năng giao tiếp với mọi người
Vì
đó là năng lực quan trọng giúp trẻ hòa đồng trong mối quan hệ với mọi
người ở trường cũng như ngoài xã hội. Coi trọng giá trị đạo đức đặc biệt
là lòng trung thực, tinh thần chịu trách nhiệm, sự nhẫn nại (gaman). Để
xây dựng những kỹ năng mềm ấy thì việc cha mẹ thể hiện nó cho trẻ học
tập theo mỗi ngày mới là quan trọng.
Việc quan sát và không can
thiệp vào cuộc cãi nhau của con khi chơi với bạn bè, để con học hỏi kỹ
năng ứng xử, giải quyết mâu thuẫn cũng là một kỹ năng sống mà cha mẹ
Nhật rất coi trọng. Cha mẹ sẽ không nhìn vào kết quả hành động của con
để đánh giá, phán đoán mà sẽ nhìn vào mặt sau để đặt câu hỏi vì lí do gì
con làm như thế, dù con có làm sai cũng tiếp nhận con trước cho con
thấy mình là bờ vai tin cậy của con trước khi đưa ra lời khuyên bảo con.
Ngoài
ra thói quen đọc ehon cho trẻ ngay từ khi 0 tuổi với những câu chuyện
gần gũi, các bài học giàu tính nhân văn được lồng ghép khéo léo giúp bé
hình thành nhân cách: đó tình yêu gia đình, trung thực, bao dung, biết
quan tâm tới mọi người, lễ phép… Đạo đức của con trẻ chính là từ những
việc làm của cha mẹ và mọi người xung quanh mà hình thành. Hoặc nó là
những ấn tượng khó phai về một câu chuyện cảm động nào đó mà trẻ được
đọc hay chứng kiến.
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português